Dr. Fuat Alican
Başkan Yardımcısı, Orta Amerika Bilimsel Araştırma ve Eğitim Merkezi

Gelişmiş ülkelerin ideolojilerinin ürünü olan ve kurumları tarafından gelişmekte olan ülkelere önerilen teorileri, sık sık geçerliliklerini yeterince analiz etmeden uygulamaktayız. Bu yaklaşımın bazen kısıtlı kaynaklara sahip gelişmekte olan ülkeler için olumsuz sonuçları olmaktadır. Türkiye için geçerli bir örnek, yazılım sektörüne de uygulanan, Porter'in rekabet avantajı teorisidir.

Üniversitelerde, araştırmalarda ve danışmanlık projelerinde kullanılan Porter'in bu teorisi ve benzerleri, masum görünmelerine karşın, bazı örneklerde yaşanan başarısızlıklar sonucu önemli kaynak kaybına neden olabilmektedir. Türkiye bu sorundan kaçamamıştır; Porter birçok araştırmanın, derslerin ve danışmanlık projelerinin parçasıdır.

Karl Popper, 'Science, pseudoscience and falsifiability' isimli eserinde, bilimi pseudo bilimden ayırırken, Freud'un teorilerini Einstein'inkilerden ayıran en önemli farkın Freud'unkilerin aksinin mümkün olmadığı için doğruluğunun test edilemediğini, Einstein'ınkilerin ise yanılgı ihtimaline açık olduğunu belirtir. Hiçbir şartta reddedilemeyen teori bilimsel değildir. Reddedilemezlik olumlu bir özellik değil, tersine bir zayıflıktır. Teoriyi doğrulayan kanıttır.

Heeks, Porter'in rekabet avantajı teorisini 'Analysing the software sector in developing countries using competitive advantage theory' adlı makalesinde, gelişmekte olan ülkelerin yazılım alanında nasıl rekabet avantajları yaratabileceklerini bulmak için uygulamış, ve bu teorinin bazı eksiklikleri olduğu sonucuna varmıştır. Heeks'e göre, Porter rekabet avantajı kavramına net bir tanım getirmemektedir. Bu teorideki eksiklikleri gidermek olasıdır. Ancak, bütün teorik modelde modifikasyon gerektirmektedir. Bu da, teorinin bilimsel değerini azaltmaktadır. Porter'in teorisi öngörü gücünden yoksundur. Birçok ekonomik teoride olduğu gibi, sadece geçmiş olayları açıklayabilmektedir.

Rekabet avantajı determinantlarından 'chance' (şans) bu zayıflıklara bir örnek olarak verilebilir. 'Chance' deyimi herhangi bir olay ya da faktörün determinantlar arasında sayılmasını sağlamaktadır. Çok sayıda faktörün, hem varlığını hem yokluğunu içeren, 'chance' gibi kategoriler yaratan,  her ülkenin her sektörüne uygulanabilen Porter'in teorisi, reddedilmesini bu şekilde imkansızlaştırınca, değer yitirmektedir.

Gelişmiş ülkelerde ve onlar için yapılan bu teori ve modeller gelişmekte olan ülkelere uygulanmaktadır. Prefabrike ve soyut teorik modelleri benimsemek ya da uyarlamak yerine daha etkili bir yöntem vardır: evrensel teorilerden değil, belirli bir problemden başlayan bilimsel araştırma.

Gerçekleştirilen araştırmalarda, bilimsel olmayan teorileri uyarlayıp başkalarından alıntı yapmada aşırıya kaçmanın hasarları büyük olmaktadır. Öğrencilerin aklı karışmakta, kritik düşünce tarzı aşılanacağına, akademik ve entelektüel tembelliğe itilmektedir. Araştırmaya, geri kalanının da rehberi olacak 'problemli durum'la başlamak daha etkili olacaktır. Bu sayede, gelişmekte olan ülkelerin önemli bir sorunu olan, danışmanlık ve yardım  kuruluşlarının aynı reçeteyi bütün ülkelere uyarlamasının ve bunların yarattığı olumsuz ekonomik ve sosyal etkilerin önüne geçilebilecektir.

BT Haber 7 Mayıs 2007

Maliye Bakanlığı ve sektör temsilcilerinin fikir birliği çerçevesinde temelleri atılan Ar-Ge destekleme yasa tasarısının; Başbakanlıkta beklediği süre içinde TÜBİTAK ve diğer bakanlık yetkililerinin de etkisiyle, sektörün ihtiyaçlarına cevap veremez bir içeriğe dönüştüğü ileri sürüldü.
Yazılım Sanayicileri Derneği (YASAD) Başkanı Gültekin Günal; Ar-Ge destekleme yasa tasarısının, mevcut halinden oldukça uzaklaştırıldığını, yeni haliyle çıkacak yasanın sektörü mevcut durumundan da geriye götüreceğini söyledi. Günal, açıklamasını şöyle sürdürdü: "Maliye Bakanı'nın başlattığı rekabet öncesi işbirliği ve Ar-Ge destekleme yasa tasarısı üzerindeki çalışmalar; sektör temsilcileri ve bürokratların fikir birliği çerçevesinde tamamlandı. Ancak bu taslak, Başbakanlığa sunulduktan sonra TÜBİTAK ve diğer bakanlık yetkililerinin katkıları ile tanınmaz hale geldi. Taslağın; sektörümüzü mevcut durumundan da geriye götürür niteliğe dönüştüğünü üzülerek görmüş durumdayız."
Ar-Ge ve yazılım şirketleri kavramının tasarıdan çıkarılması ve herşeyin projeye endekslenmesinin, mevcut ve verimli yürüyemeyen proje destek statükosunun muhafaza edilmesinden başka işe yaramayacağını vurgulayan Gültekin Günal, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Burada amaç zaten Ar-Ge proje maliyetlerinin düşürülmesidir. Proje finansman desteği ise ayrıca engeller kaldırılıp, iyileştirilerek sürmelidir.
Ar-Ge personelindeki sayının 15'ten 50'ye çıkartılması uygulaması ise, hemen hemen tüm yazılım ve Ar-Ge şirketlerinin bu konuda destek alamayacakları anlamına gelir.
Çünkü yazılım şirketlerinin büyük çoğunluğu 15 kişiden azdır. Biyoteknoloji ve nanoteknoloji gibi Ar-Ge alanlarında 15 uzmanı biraraya getirmek ülkemiz şartlarında neredeyse imkansızken, burada 50 kişi yazmanın manasını anlamak çok zor.
Zaten geç kaldığımız ve ülkemiz için hayati önemi olan yazılım ve Ar-Ge konularında daha fazla zaman kaybına sebep verilmeden, teorik değil, iş hayatının ve ülkemizin pratiklerine, dünya dinamiklerine, inovasyonel rekabet ortamına uygun, şirketlere güvenmeyen yaklaşımdan uzak bir anlayışa ihtiyacımız vardır. Ülkemiz bu çok başlı ve güvensizlik üzerine kurulan yaklaşımlardan dolayı çok büyük zaman, para ve insan kaynağını israf etmektedir."
Destekler teoride var, pratikte yok
Ar-Ge konusunda sunulan desteklerin şekil olarak var olduğunu, pratikte ise çok zor olarak kullanılabildiğini kaydeden Gültekin Günal'ın verdiği bilgilere göre;

• Teknoparklar çok maliyetli olduğundan ve mevzuat gereği çalışanların giriş çıkış saat çetelesi tutularak vergi avantajı getirildiği için eziyet halindedir. Üniversite işbirliği ise gerçekleşememektedir.
• TÜBİTAK destekleri çıkarılan engellerden dolayı pratikte kullanılamamaktadır. Engeller aşılsa bile gelen destek çok geç verildiği için projeler ya batmakta, ya da proje bittikten sonra destek gelmektedir.
• TÜBİTAK, proje sahibini doğrudan muhatap alıp dinlememektedir. Atanan akademisyenler ise iş dünyasından çok uzak olduklarından tam bir gizli kaos ortamı oluşmakta, kıymetli insan kaynakları ve ülke kaynakları çoğunlukla heba olmaktadır.

Cari açık, yazılım ihracatı ile kapanabilir

Yazılım Sanayicileri Derneği (YASAD), son dönemlerde sürdürdüğü etkinlikler ile yazılım sanayinin ülkemiz için stratejik öneminin farkındalığını kamuoyunda oluşturmaya çalışıyor. Cari açığın önlenmesinde yazılım sanayinin çok önemli bir rol üstlenebileceğini belirten YASAD Başkanı Gültekin Günal, bunun için de gerekli adımların bir an önce atılması gerektiğinin altını çiziyor.

"Bu yıl hedefimiz; yazılım sanayimizin gücünü, endüstri dallarımızın ve kamu kurumlarımızın yöneticileri ile paylaşmak ve ülkemizin bu konuda kendine güvenini oluşturmaktır" diyen Günal, şunları söyledi:

Yerli yazılım sanayimiz, hemen her sektöre ürün ve hizmet sunmakta ve 35 ülkeye ihracat yapmaktadır. YASAD olarak hedefimiz ihracat rakamını 2015 yılında 2 milyar dolara çıkarmak, 2023'te ise ülkemizin ihracatçı ilk 5 sektörü içinde yerimizi almaktır. Yazılım ihracatında katma değerin yüzde 80'lerin üzerinde olduğunu düşündüğümüzde ihracat gelirlerinden diğer sektörlerden daha değerli hale geleceğinin hepimiz farkında olmalıyız. Cari açık da zaten bu sayede kapatılarak, artıya geçilecektir.

Bu çerçevede Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, İran, Pakistan, Mısır, İsrail, Hindistan, Azerbaycan ile ikili ilişkiler başlatıldı. Bu ay ise Hindistan ziyaretimizde; Hindistan'ın yazılım ve servis konusunda resmi sanayi odası olan NASCOM ile görüşmeler yapıldı ve işbirliği olanakları üzerinde duruldu. NASCOM Başkanı Kiran Karnik YASAD misafiri olarak ülkemize gelecek. Kendisi ile İstanbul'da düzenlenecek CeBIT Bilişim Eurasia 2007 etkinliklerine Hindistan şirketlerinin gelmesini de organize edeceğiz.

Hindistan devleti ve hükümetleri ortaya koyduğu ulusal yazılım stratejisi ile yazılım şirketlerine teknokent ve benzeri şartlar getirmeden her konuda tam destek vermektedir.

Bu destekler sayesinde Hindistan'ın yazılım ürün ve hizmet ihracatı 22 milyar dolar seviyesindedir.

Öte yandan yazılımın, milli güvenlik konusunda da çok önemli bir yer tuttuğunu unutmamalıyız. Ekonomik gelirlerimizin ve ülkemizin refah seviyesinin artması, istihdamın artırılarak işsizliğin azaltılması ve savunma sektörü başta olmak üzere, tüm sektörlerimizde yerli yazılım kullanımı milli güvenliğimiz için kritik parçalardır.

Derneğimiz, ülkemizin Yazılım Strateji Planı taslağını çıkarmış ve tüm paydaşlara sunmuştur. Şimdi bunun son haline getirilerek eylem planları ile zaman kaybetmeden hayata geçirilmesi gerekmektedir."

bthaber@interpromedya.com.tr